Yasir Erkam

Gümrük Belge Rehberi

Hangi hatta hangi belge

İhracat, ithalat ve transit sevkiyatlarda en sık kullanılan belgeler ve ne zaman gerektikleri. Türkiye–AB hattında temel belge A.TR; menşe esaslı tercih için EUR.1 kullanılır.

A.TRDolaşım Belgesi

Türkiye ile AB arasında Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu kanıtlar; gümrük vergisinden muafiyet sağlar.

Ne zamanTR ⇄ AB sanayi ürünü sevkiyatlarında. (Tarım ve AKÇT ürünleri hariç.)
Kim düzenlerİhracatçı düzenler, gümrük/oda onaylar.
EUR.1Dolaşım Sertifikası

Tercihli menşe ispatı; serbest ticaret anlaşması olan ülkelerde indirimli/sıfır gümrük vergisi sağlar.

Ne zamanTarım ürünleri ve Pan-Avro-Akdeniz ülkeleriyle (STA'lı) ticarette A.TR yerine.
Kim düzenlerİhracatçı + gümrük onayı.
EUR-MEDPan-Euro-Med Sertifikası

Çapraz menşe kümülasyonu gerektiren Pan-Avro-Akdeniz hatları için menşe belgesi.

Ne zamanBirden çok PAAMK ülkesi üzerinden kümülasyon yapıldığında.
Kim düzenlerİhracatçı + gümrük onayı.
MenşeMenşe Şahadetnamesi

Malın hangi ülkede üretildiğini gösterir (tercihsiz menşe).

Ne zamanSTA dışı ülkelere ihracat veya alıcının/akreditifin talebi halinde.
Kim düzenlerTicaret/Sanayi Odası onayı.
T1Harici Transit Beyanı

AB'ye girmemiş (serbest dolaşımda olmayan) eşyanın AB içinde gümrük gözetiminde taşınması; vergiler askıda.

Ne zamanTR menşeli olmayan / A.TR'siz yük AB toprağından geçerken.
Kim düzenlerTaşıyıcı/gümrük müşaviri (NCTS sistemi).
T2Dahili Transit Beyanı

AB'de serbest dolaşımdaki eşyanın transit statüsünü koruyarak taşınması.

Ne zamanAB içi serbest dolaşım eşyası belirli güzergâhlarda.
Kim düzenlerTaşıyıcı/gümrük müşaviri (NCTS).
TIRTIR Karnesi

Uluslararası karayolu transitinde gümrük teminatı ve mühürlü taşıma sağlar; ara gümrüklerde kontrolü hızlandırır.

Ne zamanTIR Sözleşmesi'ne taraf ülkeler üzerinden (ör. TR→AB dışı geçişler).
Kim düzenlerTOBB/kefil kuruluş verir.
CMRKarayolu Taşıma Senedi

Gönderici, taşıyıcı ve alıcı arasındaki taşıma sözleşmesini ve malın teslim alındığını kanıtlayan uluslararası irsaliye.

Ne zamanHer uluslararası karayolu sevkiyatında (zorunlu).
Kim düzenlerTaşıyıcı düzenler; 3 taraf imzalar.
FaturaTicari Fatura

Satış bedeli, taraflar, mal tanımı, Incoterm, GTİP/HS ve menşe bilgisini taşır; gümrük kıymetinin temelidir.

Ne zamanHer ihracat/ithalatta (zorunlu).
Kim düzenlerSatıcı/ihracatçı.
Çeki L.Çeki Listesi (Packing List)

Koli/palet adedi, brüt-net ağırlık, ebat ve içerik dökümü; yükleme ve gümrük kontrolünde kullanılır.

Ne zamanFaturaya eşlik eder (pratikte zorunlu).
Kim düzenlerİhracatçı.
e-İrsaliyeElektronik İrsaliye

Türkiye içi sevkiyatta GİB sistemine kayıtlı dijital sevk irsaliyesi.

Ne zamanTR iç taşıma ayağında (yurt içi mevzuat).
Kim düzenlerGönderici (GİB e-İrsaliye).

Pratik özet niteliğindedir; güncel mevzuat ve özel durumlar için gümrük müşaviriniz ve Ticaret Bakanlığı / ilgili gümrük idaresi esas alınmalıdır.